• Het alfabet in enkele Romeinsschrijvende talen
  
• Wat is het verschil tussen é en é?
  
• De vreemde eenden in de alfa-bijt
  
• Hoe typ je deze letters?

Het alfabet in enkele Romeinsschrijvende talen
Vaak denkt men dat het Romeinse schrift uniform is. Toch hebben de verschillende Romeinsschrijvende talen allemaal wel een eigen alfabet dat afwijkt van de anderen.

 

Om het Turkse alfabet juist weergegeven te zien moet je je codering instellen op Turks, anders zie je op de plaats van de bijzondere Turkse tekens IJslandse tekens.

Het meest gebruikte alfabet is het 26 letterige alfabet zoals dat gebruikt wordt in het Nederlands, Engels, en Frans. De andere alfabeten hebben hier meestal een of enkele letters aan toegevoegd of uitgehaald.

Wat is het verschil toch tussen é en é ?
Het IJslands en het Faröërs hebben de letter é in het alfabet staan. Ook in het Nederlands en andere talen wordt de é gebruikt, maar bij die talen staat de é niet in het alfabet. Evengoed komt de ä in het Duits niet in het alfabet voor, maar in het Zweedse wel, terwijl dit teken in beide talen regelmatig gebruikt (en zelfs ongeveer hetzelfde uitgesproken) wordt. Zo zijn er meer voorbeelden.
Het verschil is ietwat arbitrair, maar niet geheel ongegrond. In de meeste talen wordt bijvoorbeeld (er zijn meer voorbeelden te bedenken) de é gezien als een e met het accent aigu (scherp accent) . In het Frans wordt deze letter vaak gebruikt. Dat de é als slechts een variant van de e wordt gezien komt op verschillende manieren naar voren. Woorden met een e veranderen die soms in een é zodra er een grammaticale wijziging plaatsvind (het woord wordt bijvoorbeeld van het enkelvoud naar het meervoud gezet). Het accent wordt ook gebruikt om de spelling beter aan te laten sluiten bij de uitspraak, of om het verschil aan te geven tussen twee woorden die hetzelfde worden geschreven. Er is dus een sterke relatie tussen de e en de é in de meeste talen.
In bijvoorbeeld het IJslands ligt dat anders. Het gebruik van de é ligt veel meer vast. De é heeft bijvoorbeeld een eigen naam in het IJslandse telefoonalfabet. Maar ook in het IJslands gebeurt het dat een woord dat in het enkelvoud een e gebruikt in het meervoud een é gebruikt. Het blijft dus altijd een beetje arbitrair of een letter met een accent een aparte status in het alfabet moet krijgen.

 

De vreemde eenden in de alfa-bijt
Sommige letters komen slechts in één of enkele alfabeten voor.

æ
komt voor in het Deens, Noors, IJslands en het Faröërs. De æ wordt ongeveer uitgesproken als een korte e, zoals de e in het woord "stem".

å
Deze letter, die iets meer dan honderd jaar oud is, wordt gebruikt in het Deens, Noors en het Zweeds. De letter werd aan het eind van de 19e eeuw uitgevonden door een Noorse drukker ter vervanging van de letter aa, die als een korte o (als in het woord "stom") wordt uitgesproken. Enkele decennia later werd deze letter ook in het Deense en Zweedse alfabet overgenomen. Een dubbele a komt in deze talen dan ook nagenoeg niet meer voor, behalve in plaatsnamen en eigennamen. Waar de dubbele a nog voorkomt wordt deze ook als een korte o uitgesproken. De naam van de Deense stad Aabenraa wordt dus uitgesproken als Obenro (met een korte o, dus niet uitspreken als Oobenroo!). Bij plaatsnamen mag de å ook gebruikt worden. Aabenraa mag dus ook als Åbenrå geshcreven worden. Beide alternatieven zijn correct. Bij eigennamen van personen is men iets conservatiever. Hoewel veel families bij de invoering van de å dit zo nodig ook in hun familienaam toegepast hebben, blijft men naar personen van voor de invoering van de å en die een dubbele a in hun namen hadden verwijzen met een dubbele a. Bij bijvoorbeeld een herdruk van het werk van de Deense 19e eeuwse filosoof Kierkegaard is het onwaarschijnlijk dat zijn naam als Kierkegård geschreven gaat worden.

ø
Deze letter wordt gebruikt in het Deens, Noors en Faröërs, en correspondeert met de ö in het IJslands en het Zweeds. De ø wordt uitgesproken als de eu in "leuk"of als eu in "peul".

�Ebr> Deze letter komt voor in het IJslands en het Faröërs, en wordt uitgesproken als th. De �Eis oorspronkelijk afkomstig uit het Oud-Germaanse runen-alfabet, en is in gebruik gebleven nadat in heel Europa het Romeinse alfabet gebruikelijk werd.

�
Deze letter komt alleen in het IJslands voor, en heeft een aantal overeenkomsten met de �E Ook de � komt uit het runen-alfabet, en wordt ook uitgesproken als th. Het verschil tussen de � en de �Eligt erin dat de � voorafgaat aan een andere letter, terwijl de �Evaak voorafgegaan wordt door een andere letter. Er zijn dus geen woorden die met een �Ebeginnen, en geen woorden die eindigen op een �. Beiden kunnen middenin een woord voorkomen, maar dan geldt datgene wat voor het gehele woord geldt, voor een lettergreep; de � komt niet aan het eind van een lettergreep voor, en de �E niet aan het begin.

�
Deze letter, die in het Nederlands de "Ringel-S" wordt genoemd, wordt in het Duits gebruikt ter vervanging van een dubbele s. Hierbij geldt dat beide spellingswijzen correct zijn. Bijvoorbeeld dass en da� zijn beiden correct en betekenen hetzelfde.

CH

Deze letter komt alleen voor in het Spaans, en wordt uitgesproken als tsj. Deze letter wordt dus hetzelfde uitgesproken als dezelfde lettercombinatie in het Engels, bijvoorbeeld in het woord "much".

LL

Deze letter is ook typisch Spaans, en wordt uitgesproken als lj, zoals in het woord "miljoen".
De naam van het bekende vakantieparadijs LLoret de Mar wordt uitgesproken als LJoret de Mar.

�E/font>
Dit is de derde en laatste typisch Spaanse letter. De �Ewordt uitgesproken als nj in het Engelse woord "companion".

Hoe typ je deze letters?
Houd de alt-toets ingedrukt, en typ de code die voor de desbetreffende letter staat met de cijfers aan de rechterkant van je toetsenbord.

 

Snel een vreemde taal leren?